
Co oznacza DOP, czyli ChNP
DOP to włoski skrót od „Denominazione di Origine Protetta”, a w polskich tekstach urzędowych używa się skrótu ChNP. Rozporządzenie UE nr 1151/2012 określa nazwę pochodzenia jako nazwę produktu, którego jakość lub cechy charakterystyczne są w istotnej lub wyłącznej mierze zasługą szczególnego środowiska geograficznego, a wszystkie etapy produkcji odbywają się na określonym obszarze geograficznym. Zarejestrowane nazwy są chronione przed wykorzystywaniem w celach komercyjnych dla produktów nieobjętych rejestracją.
ChNP nie jest tym samym co STG. Gwarantowana tradycyjna specjalność (STG, w polskich tekstach urzędowych GTS) dotyczy tradycyjnego sposobu produkcji lub składu: tak jest chroniona na przykład nazwa „Pizza Napoletana” (pizza neapolitańska). ChNP wiąże produkt z miejscem, z którego pochodzi.
Nazwa w rejestrze i zmiana z 2019 roku
W rejestrze UE nazwa była zapisana jako „Pomodoro S. Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino”, na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 1263/96. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/1346 z 8 sierpnia 2019 r. zatwierdziło zmianę na „Pomodoro San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino”.
Wniosek uzasadniał to skorygowaniem błędu pisarskiego w rejestrze: we włoskim skrót „S.” jest synonimem „San”, a produkt jest wprowadzany do obrotu pod nazwą z pełnym „San”. Dokument zwraca też uwagę na ryzyko pomylenia, bo na rynku są również odmiany roślin zarejestrowane pod nazwami zaczynającymi się od „S. Marzano”. Dlatego trzeba odróżniać nazwę odmiany od chronionej nazwy produktu.
Co dokładnie jest chronione
Poniższy opis wymagań opiera się na dokumentach z 2019 r.: zmienionym jednolitym dokumencie z Dz.U. C 138/2019 i rozporządzeniu 2019/1346. Wpis w rejestrze eAmbrosia (sprawdzony 16 listopada 2026 roku) pokazuje status „zarejestrowana”, numer PDO-IT-1524 i datę rejestracji 2 lipca 1996 roku; ostatnia stała zmiana specyfikacji (AM04) została zatwierdzona 14 sierpnia 2019 roku. Rejestr odnotowuje też tymczasową zmianę z 2023 roku, ważną tylko w 2023 roku: przesunęła ona termin wysadzania rozsady z 25 na 31 maja i nie zmienia wymagań opisanych w tym tekście.
Według specyfikacji produkt wprowadzany do obrotu otrzymuje się wyłącznie z pomidorów odmian S. Marzano 2 lub KIROS lub ich udoskonalonych linii, uprawianych w regionie Agro Sarnese-Nocerino. Są przetwarzane do postaci pomidorów bez skórki, po włosku pelati, w zakładach położonych na obszarze uprawy. Chroniony produkt to więc przetworzone pelati, zwykle sprzedawane w słoikach lub puszkach, a nie świeże pomidory.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Element | Co mówi specyfikacja |
|---|---|
| Odmiany | S. Marzano 2 lub KIROS, także ich udoskonalone linie |
| Obszar | gminy w prowincjach Salerno, Avellino i Neapol, m.in. San Marzano sul Sarno, Sarno, Scafati, Nocera, Pompei, Nola |
| Postać | pomidory bez skórki: całe (pelati interi) lub filetowane (pelati a filetti) |
| Owoc przed przetworzeniem | dwa lub trzy gniazda nasienne, długość 60–80 mm, pH nie wyższe niż 4,50 |
| Produkt w opakowaniu | masa po odsączeniu nie mniejsza niż 60% masy netto, pH 4,2–4,5 |
| Dozwolone dodatki | sól kuchenna do 3% masy netto, liście bazylii, kwas cytrynowy do 0,5% masy produktu, sok lub półkoncentrat z tych samych odmian |
Specyfikacja wiąże ten obszar z glebami wulkanicznymi, które powstały po erupcjach kompleksu Somma-Wezuwiusz, oraz z tym, że właśnie tam powstała odmiana San Marzano.
Co powinno być na etykiecie
Specyfikacja wymienia na etykietach słoików lub puszek między innymi:
- napis „Pomodoro San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino”,
- symbol UE,
- określenie „Denominazione di Origine Protetta” lub jego skrót,
- napis „Pomodori pelati interi” albo „Pomodori pelati a filetti”,
- nazwę producenta,
- rok zbioru i przetworzenia.
Ponadto zatwierdzona zmiana dodaje oznaczenie pojemnika kodem „SM” obok kodów gospodarstwa i partii, co ma pomagać w walce z imitacjami.
Czy warto używać ich do sosu
Wymagania ChNP opisują pochodzenie, odmianę i sposób przetworzenia. Nie mówią, że sos z tych pomidorów wyjdzie lepszy niż z innych dobrych pomidorów, a dokumenty użyte w tym artykule takiej oceny nie zawierają. Opis odmiany w specyfikacji dotyczy cech owocu i produktu: kształtu, pH, zawartości rozpuszczalnych składników stałych.
Dyscyplinarz AVPN (stowarzyszenia Associazione Verace Pizza Napoletana; to dokument stowarzyszenia, a nie specyfikacja STG) wymienia dla pizzy neapolitańskiej jako pomidor pelati: pomidor S. Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino DOP. Dopuszcza jednak pelati z podłużnego pomidora typu Roma, najlepiej włoskiego, a także pomidory rozdrobnione mechanicznie. Pelati należy rozdrabniać najlepiej ręką, bo to daje inną konsystencję i nie rozbija pestek, które nadają gorzki smak. Szczegóły przepisu na sos znajdziesz w tekście o sosie do pizzy.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Pomidor | Co mówi dyscyplinarz AVPN | Uwaga |
|---|---|---|
| Pelati San Marzano ChNP | wymieniony jako pomidor pelati | spełnia specyfikację ChNP; może zawierać dodatek soli |
| Pelati z podłużnego pomidora typu Roma | dopuszczone, najlepiej włoskie | bez oznaczenia ChNP |
| Pomidory rozdrobnione mechanicznie | dopuszczone, jeśli pochodzą z podłużnego pomidora i nie miały dodatkowej obróbki cieplnej | sok lub koncentrat dodane do nich też muszą pochodzić z podłużnego pomidora |
| Świeże pomidory | San Marzano, Roma, Corbara, Datterino i inne drobne tradycyjne, z delikatną równowagą kwasowości i słodyczy | chronione jako ChNP jest tylko przetworzone pelati |
Wybór między tymi opcjami zależy więc od tego, czy zależy ci na oznaczeniu pochodzenia na etykiecie, czy wystarcza pomidor spełniający opis w dyscyplinarzu.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy DOP i ChNP to to samo?
Tak. DOP to włoski skrót od „Denominazione di Origine Protetta”, a ChNP to polski skrót od „chroniona nazwa pochodzenia”. Specyfikacja dopuszcza na etykiecie pełne określenie lub jego skrót.
Czy San Marzano to odmiana, czy chroniona nazwa?
Jedno i drugie, ale to różne rzeczy. San Marzano to też nazwa odmiany pomidora, a „Pomodoro San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino” to chroniona nazwa produktu z wyznaczonego obszaru, z odmian S. Marzano 2 lub KIROS.
Czy świeże pomidory San Marzano mają oznaczenie ChNP?
Nie według specyfikacji: chroniony produkt to pomidory bez skórki, przetworzone w zakładach na obszarze uprawy. Dyscyplinarz AVPN dopuszcza natomiast świeże pomidory San Marzano jako składnik pizzy.
Czy do pizzy neapolitańskiej trzeba użyć pomidorów ChNP?
Dyscyplinarz AVPN wymienia pelati San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino DOP, ale dopuszcza też pelati z podłużnych pomidorów typu Roma.