Składniki i sosy

Biały sos do pizzy: śmietana, jogurt czy beszamel, czyli trzy kremowe bazy

Biały sos do pizzy: beszamel z mleka, masła i mąki, śmietana oraz jogurt grecki. Proporcje, ilość na pizzę, zachowanie w piecu i dodatki do każdej bazy.

Trzy miseczki z białymi sosami na jasnym blacie: gęsta śmietana, sos jogurtowy z ziołami i beszamel z trzepaczką, obok surowy spód pizzy posmarowany białym sosem, rondelek i gałązki tymianku
Obraz wygenerowany przez AI

Trzy bazy w skrócie

Wszystkie trzy dają jasną, kremową warstwę zamiast sosu pomidorowego. Różnią się tym, czym zagęszczasz sos i jak znosi piec.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

BazaJak powstajeKonsystencjaDodatki, które pojawiają się w przepisach
Beszamelmasło i mąka (zasmażka), do tego mleko; gotowanie 4–10 minutgęsty, gładki; gęstość zależy od proporcji mąki do mlekaczosnek, tymianek, rozmaryn, parmezan, gałka muszkatołowa; mozzarella i ricotta na wierzchu
Śmietanapolana na pizzę (w jednym przepisie na sos pomidorowy z mozzarellą) albo gotowana do zgęstnienia (przepis na makaron), bez mąkipłynniejsza po polaniu, kremowa po zredukowaniurukola i parmezan po upieczeniu; czosnek lub szalotka, pietruszka, bazylia w sosie
Jogurt greckiwymieszany z ricottą, czosnkiem i solągęsta, kwaskowa pastapomidorki koktajlowe, tymianek, bazylia, parmezan

Sosu pomidorowego dotyczy osobny tekst: sos do pizzy. Pizzę bez pomidorów w ogóle opisuje artykuł o pizzy bianca.

Beszamel: baza z zasmażki

Beszamel to sos z zasmażki (masło z mąką) i mleka. Włoski serwis kulinarny pisze, że jest używany w kuchni włoskiej i francuskiej, a w tradycji francuskiej uchodzi za jeden z pięciu sosów matek skodyfikowanych przez szefa kuchni Auguste’a Escoffiera. Źródło nie podaje, kto sos wymyślił.

Proporcje

Ten sam włoski serwis podaje trzy gęstości dla 1 litra mleka. Na pizzę wystarczy znacznie mniej, więc w tabeli jest też przeliczenie na 250 ml mleka (przeliczenie redakcji, proporcje bez zmian).

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

GęstośćMasło i mąka na 1 litr mleka (źródło)Masło i mąka na 250 ml mleka (przeliczenie)Do czego według źródła
Płynnapo 50 gpo ok. 12,5 gzapiekanki gratin i suflety
Średniapo 80 gpo 20 glasagne i makaron zapiekany
Gęstapo 100 gpo 25 gnadzienia i krokiety

Źródła nie podają gęstości dla pizzy. To wniosek redakcji: sos ma dać się rozsmarować łyżką, więc bezpieczniej sięgnąć po średnią lub gęstą wersję niż po płynną. Przepis amerykańskiego uniwersytetu na jedną pizzę liczy inaczej, w miarach objętościowych: 2 łyżki masła, 3 łyżki mąki i 1¼ szklanki pełnego mleka.

Jak go ugotować

  1. Stopić masło na małym ogniu i dodać mąkę naraz, mieszając do gładkiej masy bez grudek. Przepis amerykański każe jeszcze gotować zasmażkę 1–2 minuty, aż zabąbelkuje.
  2. Wlewać mleko cienkim strumieniem, poza ogniem, stale mieszając. Przepis amerykański dolewa je po pół szklanki i też stale miesza, żeby sos był gładki i bez grudek.
  3. Postawić z powrotem na ogniu i gotować na łagodnym wrzeniu, mieszając: włoski serwis podaje 5 minut, przepis amerykański 5–10 minut do zgęstnienia, a przepis blogowy do 4 minut.
  4. Doprawić solą, pieprzem i gałką muszkatołową.

Czosnek dodaje się według przepisów na początku: podsmaża się go 1–2 minuty na tłuszczu, tak żeby nie zbrązowiał. Przepis blogowy tłumaczy, że przypalony czosnek jest gorzki. Parmezan zagęszcza sos jeszcze bardziej (ok. ¼ szklanki startego sera według tego samego przepisu), a gałka muszkatołowa przypomina według tego przepisu smak białego sosu do makaronu.

Ile sosu na pizzę

Przepis blogowy planuje ok. ⅓ szklanki sosu na 12-calową pizzę (ok. 80 ml, przeliczenie redakcji, szklanka amerykańska to 240 ml). Ten sam przepis wychodzi z ok. 1 szklanki sosu, czyli z porcji na dwie do trzech pizz.

Śmietana: polana albo zredukowana

Śmietana występuje w przepisach na dwa sposoby, i trzeba je odróżnić.

Polanie przed pieczeniem. W przepisie szefa pizzerii z książki o pizzy 1 łyżka (5 g) śmietany kremówki najlepszej jakości trafia na 12-calową pizzę w spirali, na sos pomidorowy i mozzarellę, i jest solona. W przepisie nie ma oliwy: śmietana zastępuje ją w tej roli. Pizza piecze się 1–2 minuty, a przepis każe rozgrzać kamień w piecu do 500 °C, a po upieczeniu dostaje rukolę i parmezan. To więc nie biała baza, tylko dodatek do sosu pomidorowego, który daje różowawy efekt.

Gotowanie do zgęstnienia. Włoski sos „alla panna” to według serwisu z przepisami sos śmietanowy, który można porównać do beszamelu bez mąki, a zagęszcza się przez redukcję. Przepis każe roztopić masło, zeszklić czosnek lub szalotkę, dodać śmietanę i podgrzewać, mieszając, aż sos zabąbelkuje i zgęstnieje, a na koniec dodać natkę pietruszki, bazylię, sól i pieprz. Ten sos jest przepisem na makaron, nie na pizzę, więc proporcje stamtąd nie są przeliczone na pizzę.

Jest też trzeci sposób: w beszamelu można zastąpić mleko śmietaną kremówką. Przepis blogowy pisze, że taki sos jest bogatszy i gęstszy.

Jogurt: kwaskowa baza z serem

Jogurt grecki pojawia się w przepisach jako część białej bazy, a nie sam. Przepis opisany w amerykańskim serwisie kulinarnym nazywa go lekką, kwaskowatą bazą zamiast sosu pomidorowego. Wmieszany w ricottę, tworzy pastę. Proporcje na jedną pizzę o średnicy 10 cali (ok. 25 cm): pół szklanki jogurtu greckiego naturalnego, pół szklanki ricotty, pół łyżeczki soli, 2 posiekane ząbki czosnku podsmażone ok. 2 minuty na oliwie i pół łyżeczki suszonego tymianku. Pastę rozsmarowuje się na naoliwionym cieście z marginesem ok. 2,5 cm przy brzegach, na wierzch idą połówki pomidorków koktajlowych, bazylia i parmezan, a całość piecze się ok. 10–12 minut, aż brzegi się zezłocą, a ser się rozpuści. Piekarnik rozgrzewa się według tego przepisu do 500 °F (ok. 260 °C, przeliczenie redakcji) albo tak wysoko, jak to możliwe.

Jak baza zachowuje się w wysokiej temperaturze

Źródła nie badają zachowania białych sosów na pizzy. Poniższa tabela łączy to, co mówią o gotowaniu i pieczeniu, z wnioskiem redakcji.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

BazaCo mówią źródłaWniosek redakcji
BeszamelSerwis o gotowaniu porównuje skrobię w sosie do zasmażki, która poprawia jego teksturę, bo zatrzymuje wilgoć; sos gotuje się do zgęstnienia przed użyciemSos jest zagęszczony jeszcze przed pizzą, więc w piecu zmienia się najmniej
Śmietana polanaPrzepis szefa pizzerii piecze pizzę 1–2 minuty w 500 °CŹródło dotyczy bardzo krótkiego pieczenia; przy dłuższym, domowym, nie opisuje zachowania surowej śmietany
Śmietana gotowanaZagęszcza się przez redukcję, bez mąkiGęstość ustalasz przed nałożeniem na ciasto
JogurtPełnotłusty grecki jest zwykle najlepszy do gotowania, ale „przy odpowiednio dużym cieple” nawet on może się zważyć; tłuszcz zapobiega zbijaniu białekPizza piecze się w wysokich temperaturach, więc ryzyko jest realne; przepis z jogurtem miesza go z ricottą i piecze pizzę 10–12 minut, ale zachowania takiej bazy nie bada

Ten sam serwis podpowiada też, żeby jogurt wprowadzać do gorącego sosu na samym końcu gotowania, po lekkim przestudzeniu. Przy pizzy to dotyczy raczej podania: jogurt możesz rozsmarować na gotowej pizzy zamiast pod serem. To wniosek redakcji, bo przepisów na taki wariant nie ma w źródłach.

Z jakimi dodatkami łączyć

  • Beszamel pasuje do mozzarelli i ricotty na wierzchu według przepisu blogowego. O topieniu sera pisze artykuł o serze do pizzy.
  • Śmietana w przepisie pizzerii idzie z mozzarellą, rukolą i parmezanem.
  • Jogurt w przepisie z jogurtem idzie z ricottą, pomidorkami koktajlowymi, bazylią i parmezanem.
  • Zioła i czosnek są w przepisach wspólne dla wszystkich trzech baz. Jak je dobrać, opisuje artykuł o przyprawie do pizzy.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jaki biały sos do pizzy jest najczęściej opisywany?

Beszamel to baza z największą liczbą opisanych przepisów na pizzę (dwa przepisy na pizzę w tym tekście, wobec jednego ze śmietaną i jednego z jogurtem): opiera się na maśle, mące i mleku, a jego gęstość ustalasz proporcją mąki do mleka. Ugotowanie zajmuje według przepisów 4–10 minut. Śmietana jest szybsza, ale w przepisie pizzerii to tylko dodatek do sosu pomidorowego.

Ile białego sosu dać na pizzę?

Przepis blogowy planuje ⅓ szklanki sosu na pizzę o średnicy 12 cali (ok. 30 cm), co daje ok. 80 ml (przeliczenie redakcji). Śmietany polanej w przepisie pizzerii jest znacznie mniej: 1 łyżka (5 g) na 12-calową pizzę.

Czy jogurt na pizzy się zważy?

Może. Serwis o gotowaniu pisze, że nawet pełnotłusty jogurt grecki, zwykle najlepszy do gotowania, przy odpowiednio dużym cieple może się zważyć. W przepisie na pizzę jogurt jest zmieszany z ricottą i piecze się 10–12 minut, ale źródła nie badają, jak taka baza zachowuje się w bardzo gorącym piecu.

Czy beszamel to to samo co biały sos?

Nie zawsze. Beszamel to sos z masła, mąki i mleka, jedna z trzech baz opisanych wyżej. Przepis blogowy nazywa swój sos „inspirowanym beszamelem”, a baza z jogurtem i ricottą ani sos śmietanowy nie mają zasmażki.

Czy można połączyć biały sos z pomidorowym?

Tak, tak robi przepis szefa pizzerii: śmietana ląduje na sosie pomidorowym i mozzarelli. Sos pomidorowy opisuje artykuł sos do pizzy.

← Więcej: Składniki i sosy

Czytaj dalej

Powiązane artykuły