
Trzy bazy w skrócie
Wszystkie trzy dają jasną, kremową warstwę zamiast sosu pomidorowego. Różnią się tym, czym zagęszczasz sos i jak znosi piec.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Baza | Jak powstaje | Konsystencja | Dodatki, które pojawiają się w przepisach |
|---|---|---|---|
| Beszamel | masło i mąka (zasmażka), do tego mleko; gotowanie 4–10 minut | gęsty, gładki; gęstość zależy od proporcji mąki do mleka | czosnek, tymianek, rozmaryn, parmezan, gałka muszkatołowa; mozzarella i ricotta na wierzchu |
| Śmietana | polana na pizzę (w jednym przepisie na sos pomidorowy z mozzarellą) albo gotowana do zgęstnienia (przepis na makaron), bez mąki | płynniejsza po polaniu, kremowa po zredukowaniu | rukola i parmezan po upieczeniu; czosnek lub szalotka, pietruszka, bazylia w sosie |
| Jogurt grecki | wymieszany z ricottą, czosnkiem i solą | gęsta, kwaskowa pasta | pomidorki koktajlowe, tymianek, bazylia, parmezan |
Sosu pomidorowego dotyczy osobny tekst: sos do pizzy. Pizzę bez pomidorów w ogóle opisuje artykuł o pizzy bianca.
Beszamel: baza z zasmażki
Beszamel to sos z zasmażki (masło z mąką) i mleka. Włoski serwis kulinarny pisze, że jest używany w kuchni włoskiej i francuskiej, a w tradycji francuskiej uchodzi za jeden z pięciu sosów matek skodyfikowanych przez szefa kuchni Auguste’a Escoffiera. Źródło nie podaje, kto sos wymyślił.
Proporcje
Ten sam włoski serwis podaje trzy gęstości dla 1 litra mleka. Na pizzę wystarczy znacznie mniej, więc w tabeli jest też przeliczenie na 250 ml mleka (przeliczenie redakcji, proporcje bez zmian).
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Gęstość | Masło i mąka na 1 litr mleka (źródło) | Masło i mąka na 250 ml mleka (przeliczenie) | Do czego według źródła |
|---|---|---|---|
| Płynna | po 50 g | po ok. 12,5 g | zapiekanki gratin i suflety |
| Średnia | po 80 g | po 20 g | lasagne i makaron zapiekany |
| Gęsta | po 100 g | po 25 g | nadzienia i krokiety |
Źródła nie podają gęstości dla pizzy. To wniosek redakcji: sos ma dać się rozsmarować łyżką, więc bezpieczniej sięgnąć po średnią lub gęstą wersję niż po płynną. Przepis amerykańskiego uniwersytetu na jedną pizzę liczy inaczej, w miarach objętościowych: 2 łyżki masła, 3 łyżki mąki i 1¼ szklanki pełnego mleka.
Jak go ugotować
- Stopić masło na małym ogniu i dodać mąkę naraz, mieszając do gładkiej masy bez grudek. Przepis amerykański każe jeszcze gotować zasmażkę 1–2 minuty, aż zabąbelkuje.
- Wlewać mleko cienkim strumieniem, poza ogniem, stale mieszając. Przepis amerykański dolewa je po pół szklanki i też stale miesza, żeby sos był gładki i bez grudek.
- Postawić z powrotem na ogniu i gotować na łagodnym wrzeniu, mieszając: włoski serwis podaje 5 minut, przepis amerykański 5–10 minut do zgęstnienia, a przepis blogowy do 4 minut.
- Doprawić solą, pieprzem i gałką muszkatołową.
Czosnek dodaje się według przepisów na początku: podsmaża się go 1–2 minuty na tłuszczu, tak żeby nie zbrązowiał. Przepis blogowy tłumaczy, że przypalony czosnek jest gorzki. Parmezan zagęszcza sos jeszcze bardziej (ok. ¼ szklanki startego sera według tego samego przepisu), a gałka muszkatołowa przypomina według tego przepisu smak białego sosu do makaronu.
Ile sosu na pizzę
Przepis blogowy planuje ok. ⅓ szklanki sosu na 12-calową pizzę (ok. 80 ml, przeliczenie redakcji, szklanka amerykańska to 240 ml). Ten sam przepis wychodzi z ok. 1 szklanki sosu, czyli z porcji na dwie do trzech pizz.
Śmietana: polana albo zredukowana
Śmietana występuje w przepisach na dwa sposoby, i trzeba je odróżnić.
Polanie przed pieczeniem. W przepisie szefa pizzerii z książki o pizzy 1 łyżka (5 g) śmietany kremówki najlepszej jakości trafia na 12-calową pizzę w spirali, na sos pomidorowy i mozzarellę, i jest solona. W przepisie nie ma oliwy: śmietana zastępuje ją w tej roli. Pizza piecze się 1–2 minuty, a przepis każe rozgrzać kamień w piecu do 500 °C, a po upieczeniu dostaje rukolę i parmezan. To więc nie biała baza, tylko dodatek do sosu pomidorowego, który daje różowawy efekt.
Gotowanie do zgęstnienia. Włoski sos „alla panna” to według serwisu z przepisami sos śmietanowy, który można porównać do beszamelu bez mąki, a zagęszcza się przez redukcję. Przepis każe roztopić masło, zeszklić czosnek lub szalotkę, dodać śmietanę i podgrzewać, mieszając, aż sos zabąbelkuje i zgęstnieje, a na koniec dodać natkę pietruszki, bazylię, sól i pieprz. Ten sos jest przepisem na makaron, nie na pizzę, więc proporcje stamtąd nie są przeliczone na pizzę.
Jest też trzeci sposób: w beszamelu można zastąpić mleko śmietaną kremówką. Przepis blogowy pisze, że taki sos jest bogatszy i gęstszy.
Jogurt: kwaskowa baza z serem
Jogurt grecki pojawia się w przepisach jako część białej bazy, a nie sam. Przepis opisany w amerykańskim serwisie kulinarnym nazywa go lekką, kwaskowatą bazą zamiast sosu pomidorowego. Wmieszany w ricottę, tworzy pastę. Proporcje na jedną pizzę o średnicy 10 cali (ok. 25 cm): pół szklanki jogurtu greckiego naturalnego, pół szklanki ricotty, pół łyżeczki soli, 2 posiekane ząbki czosnku podsmażone ok. 2 minuty na oliwie i pół łyżeczki suszonego tymianku. Pastę rozsmarowuje się na naoliwionym cieście z marginesem ok. 2,5 cm przy brzegach, na wierzch idą połówki pomidorków koktajlowych, bazylia i parmezan, a całość piecze się ok. 10–12 minut, aż brzegi się zezłocą, a ser się rozpuści. Piekarnik rozgrzewa się według tego przepisu do 500 °F (ok. 260 °C, przeliczenie redakcji) albo tak wysoko, jak to możliwe.
Jak baza zachowuje się w wysokiej temperaturze
Źródła nie badają zachowania białych sosów na pizzy. Poniższa tabela łączy to, co mówią o gotowaniu i pieczeniu, z wnioskiem redakcji.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Baza | Co mówią źródła | Wniosek redakcji |
|---|---|---|
| Beszamel | Serwis o gotowaniu porównuje skrobię w sosie do zasmażki, która poprawia jego teksturę, bo zatrzymuje wilgoć; sos gotuje się do zgęstnienia przed użyciem | Sos jest zagęszczony jeszcze przed pizzą, więc w piecu zmienia się najmniej |
| Śmietana polana | Przepis szefa pizzerii piecze pizzę 1–2 minuty w 500 °C | Źródło dotyczy bardzo krótkiego pieczenia; przy dłuższym, domowym, nie opisuje zachowania surowej śmietany |
| Śmietana gotowana | Zagęszcza się przez redukcję, bez mąki | Gęstość ustalasz przed nałożeniem na ciasto |
| Jogurt | Pełnotłusty grecki jest zwykle najlepszy do gotowania, ale „przy odpowiednio dużym cieple” nawet on może się zważyć; tłuszcz zapobiega zbijaniu białek | Pizza piecze się w wysokich temperaturach, więc ryzyko jest realne; przepis z jogurtem miesza go z ricottą i piecze pizzę 10–12 minut, ale zachowania takiej bazy nie bada |
Ten sam serwis podpowiada też, żeby jogurt wprowadzać do gorącego sosu na samym końcu gotowania, po lekkim przestudzeniu. Przy pizzy to dotyczy raczej podania: jogurt możesz rozsmarować na gotowej pizzy zamiast pod serem. To wniosek redakcji, bo przepisów na taki wariant nie ma w źródłach.
Z jakimi dodatkami łączyć
- Beszamel pasuje do mozzarelli i ricotty na wierzchu według przepisu blogowego. O topieniu sera pisze artykuł o serze do pizzy.
- Śmietana w przepisie pizzerii idzie z mozzarellą, rukolą i parmezanem.
- Jogurt w przepisie z jogurtem idzie z ricottą, pomidorkami koktajlowymi, bazylią i parmezanem.
- Zioła i czosnek są w przepisach wspólne dla wszystkich trzech baz. Jak je dobrać, opisuje artykuł o przyprawie do pizzy.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jaki biały sos do pizzy jest najczęściej opisywany?
Beszamel to baza z największą liczbą opisanych przepisów na pizzę (dwa przepisy na pizzę w tym tekście, wobec jednego ze śmietaną i jednego z jogurtem): opiera się na maśle, mące i mleku, a jego gęstość ustalasz proporcją mąki do mleka. Ugotowanie zajmuje według przepisów 4–10 minut. Śmietana jest szybsza, ale w przepisie pizzerii to tylko dodatek do sosu pomidorowego.
Ile białego sosu dać na pizzę?
Przepis blogowy planuje ⅓ szklanki sosu na pizzę o średnicy 12 cali (ok. 30 cm), co daje ok. 80 ml (przeliczenie redakcji). Śmietany polanej w przepisie pizzerii jest znacznie mniej: 1 łyżka (5 g) na 12-calową pizzę.
Czy jogurt na pizzy się zważy?
Może. Serwis o gotowaniu pisze, że nawet pełnotłusty jogurt grecki, zwykle najlepszy do gotowania, przy odpowiednio dużym cieple może się zważyć. W przepisie na pizzę jogurt jest zmieszany z ricottą i piecze się 10–12 minut, ale źródła nie badają, jak taka baza zachowuje się w bardzo gorącym piecu.
Czy beszamel to to samo co biały sos?
Nie zawsze. Beszamel to sos z masła, mąki i mleka, jedna z trzech baz opisanych wyżej. Przepis blogowy nazywa swój sos „inspirowanym beszamelem”, a baza z jogurtem i ricottą ani sos śmietanowy nie mają zasmażki.
Czy można połączyć biały sos z pomidorowym?
Tak, tak robi przepis szefa pizzerii: śmietana ląduje na sosie pomidorowym i mozzarelli. Sos pomidorowy opisuje artykuł sos do pizzy.