
Trzy bazy: surowa, krótko gotowana i z koncentratu
Bazy różnią się tym, co kupujesz i czy włączasz palnik. Ilość sosu na pizzę jest dla wszystkich trzech taka sama.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Baza | Składniki wyjściowe | Gotowanie |
|---|---|---|
| Surowa | pomidory bez skórki, sól, oregano, oliwa | brak, sos dochodzi na pizzy w piecu |
| Krótko gotowana | rozdrobnione pomidory w puszce, sól, zioła, oliwa | 10–15 minut na średnio małym ogniu |
| Z koncentratu | koncentrat pomidorowy, woda, oliwa, zioła | brak albo 1–2 minuty podsmażenia koncentratu |
Czasy gotowania pochodzą z przepisów opisanych niżej.
Ile sosu na pizzę
Sos ma być cienką warstwą rozprowadzoną po środku ciasta. Dwa dokumenty o pizzy neapolitańskiej podają bardzo podobne ilości. Specyfikacja STG to unijny dokument o gwarantowanej tradycyjnej specjalności (STG, w polskich tekstach urzędowych GTS) „Pizza Napoletana”, a dyscyplinarz AVPN to odrębny dokument stowarzyszenia Associazione Verace Pizza Napoletana; więcej o obu w artykule o pizzy neapolitańskiej. Przepis amerykański dotyczy dwóch mniejszych pizz.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Źródło | Ilość sosu | Pizza |
|---|---|---|
| Specyfikacja STG | 70–100 g rozdrobnionych pomidorów bez skórki | wariant bez sera |
| Specyfikacja STG | 60–80 g rozdrobnionych pomidorów bez skórki | wariant z mozzarellą |
| Dyscyplinarz AVPN | 70–100 g pomidorów pelati | marinara |
| Dyscyplinarz AVPN | 60–80 g pomidorów pelati | margherita |
| Przepis amerykańskiego młyna (pizza w stylu neapolitańskim) | ⅓–½ szklanki (76–113 g) | dwie pizze o średnicy 10–12 cali |
Ostatni wiersz oznacza ok. 40–55 g na jedną pizzę, jeśli sos podzielisz po równo (przeliczenie redakcji). Ten sam przepis każe pizzę tylko „lekko” posmarować sosem.
Baza 1: sos surowy z pomidorów pelati
Specyfikacja STG opisuje nakładanie na ciasto łyżką rozdrobnionych pomidorów bez skórki, a potem posypanie ich solą i oregano, dodanie pokrojonego czosnku i oliwy. Dyscyplinarz AVPN (stowarzyszenia Associazione Verace Pizza Napoletana) podaje dodatkowo, że pomidory pelati rozdrabnia się najlepiej ręką, bo przy tej metodzie nie pękają pestki, które nadałyby sosowi gorzki smak.
Przepis na jedną pizzę oparty na obu dokumentach:
- Odmierz 60–100 g pomidorów bez skórki.
- Rozdrobnij je ręką, bo dyscyplinarz AVPN preferuje rozdrabnianie ręczne.
- Dodaj sól: dyscyplinarz AVPN radzi solić pomidory, a nie ciasto, i podaje 10–12 g soli na kilogram pomidorów pelati, czyli ok. 1,0–1,2 g na każde 100 g (przeliczenie redakcji).
- Rozprowadź pomidory łyżką ruchem spiralnym po środku ciasta.
- Na wierzchu możesz dodać szczyptę oregano (AVPN: ok. 0,5 g) i cienko pokrojony ząbek czosnku (ok. 3 g) oraz 4–5 g oliwy według STG albo 6–8 g według AVPN dla marinary.
Dyscyplinarz AVPN wylicza dla margherity pomidor pelati, oliwę, mozzarellę i bazylię, bez czosnku i oregano, więc bez nich sos też mieści się w opisie.
Który pomidor
Dyscyplinarz AVPN wymienia jako pelati pomidory San Marzano z regionu Agro Sarnese-Nocerino (DOP) oraz pomidory podłużne typu Roma, najlepiej włoskie; dopuszcza też pomidory rozdrobnione mechanicznie, jeśli pochodzą z pomidora podłużnego i nie przeszły dodatkowej obróbki cieplnej. Dopuszcza też świeże pokrojone pomidory zamiast pelati.
Baza 2: sos krótko gotowany
Gotowanie zagęszcza sos przed nałożeniem na ciasto. Przepis na pikantny sos z poradnika amerykańskiego młyna daje około litra sosu (1 kwartę):
- puszka pomidorów obranych i rozdrobnionych o pojemności 28 uncji (ok. 790 g),
- 1–2 łyżeczki cukru,
- ½–1 łyżeczka soli,
- 2 łyżeczki suszonego oregano,
- 1 łyżeczka płatków chili,
- 1½ łyżeczki octu balsamicznego,
- 2 łyżki (25 g) oliwy.
Wszystko wymieszaj w rondlu i gotuj na średnio małym ogniu, mieszając od czasu do czasu, aż sos zgęstnieje, przez 10–15 minut. Na koniec dopraw solą i cukrem. Cukier, chili i ocet to wybór autorów przepisu, nie wymóg: dokumenty neapolitańskie opisują pomidory tylko z solą, oregano, czosnkiem i oliwą.
Według przepisu sos można zrobić z wyprzedzeniem (czasy w sekcji o przechowywaniu).
Baza 3: sos z koncentratu pomidorowego
Koncentrat pomidorowy to według jednego z poradników pomidory z odparowaną większością wody, dlatego trzeba go rozcieńczyć. Sos z koncentratu w obu przepisach poniżej nie wymaga gotowania.
Dwa przepisy używają tej samej wielkości opakowania, a mimo to podają bardzo różne ilości wody:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Przepis | Koncentrat | Woda | Dodatki |
|---|---|---|---|
| Przepis z bloga kulinarnego A | puszka 6 uncji (ok. 170 g) | 1¼ szklanki, mniej dla gęstszego sosu | 1½ łyżki mieszanki przypraw, 1 łyżka oliwy |
| Przepis z bloga kulinarnego B | puszka 6 uncji (ok. 170 g) | ½ szklanki | 1 łyżka włoskich ziół lub oregano, ½ łyżeczki granulowanego czosnku, ½ łyżeczki cukru, 1 łyżka oliwy |
Poradnik z pierwszego przepisu zaleca zacząć od proporcji 1 część wody na 1 część koncentratu i dolewać wodę stopniowo, do pożądanej konsystencji. Dlatego ilości wody traktuj jako punkt wyjścia, nie jako stałą wartość.
Sposób przygotowania:
- Rozmieszaj koncentrat z częścią wody na gładką masę.
- Dodaj oliwę, która według jednego z przepisów pomaga połączyć wodę z koncentratem, oraz zioła.
- Dolewaj wodę, aż sos da się łatwo rozsmarować łyżką.
- Opcjonalnie podsmaż sam koncentrat 1–2 minuty na oliwie, mieszając, żeby się nie przypalił, i dopiero potem dodaj resztę. Autorka drugiego przepisu zaznacza, że ten krok jest opcjonalny.
Cukier nie jest konieczny: autorka pierwszego przepisu radzi kupować koncentrat bez dodatku cukru, bo ma on wystarczająco dużo naturalnej słodyczy, a w drugim przepisie jest pół łyżeczki cukru, który według autorki równoważy kwasowość pomidorów.
Dyscyplinarz AVPN dopuszcza dodatek soku lub koncentratu do pomidorów rozdrobnionych mechanicznie, o ile pochodzą z pomidora podłużnego. Dla pizzy neapolitańskiej koncentrat jest więc dodatkiem do pomidorów, a nie ich zamiennikiem.
Przechowywanie sosu
Gotowy sos przechowuj w lodówce lub zamrażarce. FDA zaleca, żeby produkty wymagające chłodzenia, w tym resztki, nie stały w temperaturze pokojowej dłużej niż dwie godziny, a w upale (powyżej ok. 32 °C) jedną godzinę. Lodówka powinna mieć najwyżej 4 °C, a zamrażarka −18 °C. FDA radzi też trzymać jedzenie w zakrytych pojemnikach i codziennie sprawdzać resztki pod kątem psucia się.
FDA nie podaje czasu przechowywania sosu do pizzy. Czasy podane w przepisach różnią się, a każdy dotyczy konkretnej receptury:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Przepis | Lodówka | Zamrażarka |
|---|---|---|
| Poradnik amerykańskiego młyna, sos bez gotowania (pomidory i pieczony czosnek) | do 1 tygodnia | do 1 miesiąca |
| Poradnik amerykańskiego młyna, sos gotowany 10–15 minut | do 1 tygodnia (sos można przygotować z wyprzedzeniem) | brak informacji w przepisie |
| Blog kulinarny A, sos z koncentratu | do 3 dni z wyprzedzeniem, resztki w ciągu 4 dni | do 2 miesięcy |
| Blog kulinarny B, sos z koncentratu | do 5 dni | do 3 miesięcy |
Przed użyciem rozmroź zamrożony sos, jak zaleca przepis amerykańskiego młyna.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy sos do pizzy trzeba gotować?
Specyfikacja STG i dyscyplinarz AVPN nie przewidują etapu gotowania sosu: opisują rozdrobnione pomidory nakładane na ciasto łyżką. Sos z koncentratu według przepisów z blogów też nie wymaga gotowania. Gotowanie jest wyborem, który niektóre przepisy stosują: przepis amerykańskiego młyna zagęszcza sos przez 10–15 minut.
Ile sosu dać na pizzę?
W dokumentach neapolitańskich 60–100 g na pizzę, zależnie od wariantu (STG i AVPN podają te same zakresy). Przepis amerykańskiego młyna na dwie pizze o średnicy 10–12 cali przewiduje 76–113 g sosu łącznie.
Czy sos do pizzy można zrobić z koncentratu?
Tak. Rozcieńcz koncentrat wodą (punkt wyjścia: 1 część wody na 1 część koncentratu), dodaj oliwę i zioła, a wodę dolewaj stopniowo, aż sos będzie się łatwo rozprowadzał.
Jak długo można przechowywać sos do pizzy?
Zależy od przepisu: od 3 dni (jeden z przepisów na sos z koncentratu) do tygodnia (przepisy amerykańskiego młyna) w lodówce. Zamrażarka: od 1 do 3 miesięcy według przepisów. Lodówka powinna mieć najwyżej 4 °C, a zamrażarka −18 °C (FDA).
Czy do sosu trzeba dodawać cukier?
Nie. Dokumenty neapolitańskie opisują pomidory z solą, oregano, czosnkiem i oliwą. Przepisy amerykańskie dodają ½–2 łyżeczek cukru, żeby zrównoważyć kwasowość, ale jeden z nich radzi kupować koncentrat bez dodatku cukru.