
Czym jest pizza neapolitańska i co znaczy STG
Nazwa „Pizza Napoletana” jest wpisana do unijnego rejestru Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności (STG). STG to skrót włoski, używany w tym artykule; skrót GTS, np. przy mozzarelli, oznacza tę samą kategorię. Po raz pierwszy wpisano ją w 2010 roku (rozporządzenie 97/2010, bez zastrzeżenia nazwy), a w 2022 roku wpisano ją ponownie, tym razem z zastrzeżeniem nazwy (rozporządzenie wykonawcze 2022/2313). Obowiązującą specyfikacją jest tekst opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE C 176 z 2016 roku, czyli specyfikacja z załącznika II do rozporządzenia 97/2010; rozporządzenie z 2022 roku uznaje ją za specyfikację produktu. Opisuje ona gotowy produkt oraz etapy jego wytwarzania, od składu mąki po temperaturę pieczenia.
Nazwę zgłoszono do rejestracji wyłącznie w języku włoskim: „Pizza Napoletana”. Po polsku to pizza neapolitańska.
Specyfikacja STG określa etapy pracy wykonywane w jednym i ciągłym cyklu, a pizzę zaleca się zjeść zaraz po wyjęciu z pieca, w miejscu wytworzenia. Domowa pizza w stylu neapolitańskim może się do niej zbliżyć, ale nie spełni wymagań dotyczących pieca.
STG i dyscyplinarz AVPN: dwa różne dokumenty
W tekstach o pizzy neapolitańskiej pojawiają się liczby z dwóch dokumentów, które się różnią. Pierwszy to specyfikacja STG (Dz.U. C 176/2016, załącznik II do rozporządzenia 97/2010), której dotyczy większość tego artykułu. Drugi to dyscyplinarz AVPN z 2024 roku, dokument stowarzyszenia Associazione Verace Pizza Napoletana. Dyscyplinarz nie jest specyfikacją STG.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Parametr | Specyfikacja STG | Dyscyplinarz AVPN 2024 |
|---|---|---|
| Siła mąki (W) | 220–380 | 250–320 |
| Czas wyrastania | 2 h + 4–6 h, użycie w ciągu kolejnych 6 h | łącznie 12–24 h |
| Grubość środka | 0,4 cm (± 10%) | 0,25–0,30 cm (± 10%) |
| Płyta pieca | ok. 485 °C | 380–430 °C |
| Sklepienie pieca | ok. 430 °C | ok. 485 °C |
| Rodzaj pieca | wyłącznie opalany drewnem | drewno; dopuszczone certyfikowane piece gazowe i elektryczne |
Dlatego przy każdej liczbie warto wiedzieć, z którego dokumentu pochodzi. Poniżej, jeśli nie napisano inaczej, liczby pochodzą ze specyfikacji STG.
Cechy gotowej pizzy
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Cecha | Wymaganie specyfikacji STG |
|---|---|
| Kształt i średnica | okrągła, do 35 cm |
| Środek | 0,4 cm grubości (tolerancja ± 10%) |
| Brzeg | wzniesiony, 1–2 cm grubości |
| Konsystencja | miękka, elastyczna, dająca się złożyć na cztery |
| Pomidory | zachowują zwartość, tracą tylko nadmiar wody |
| Dodatki aromatyczne | bazylia, czosnek i oregano pachną intensywnie i nie wyglądają na spalone |
Ciasto: skład i proporcje
Specyfikacja STG wymienia podstawowe składniki: mąkę pszenną, drożdże piwne, wodę pitną, pomidory (bez skórki lub świeże małe), sól morską lub kuchenną i oliwę z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia. Dodatkowo można użyć czosnku, oregano, bazylii oraz mozzarelli (Mozzarella di Bufala Campana ChNP albo „Mozzarella” GTS; od 2022 roku nazwa tej GTS brzmi „Mozzarella Tradizionale”).
Mąka ma określone parametry. Najważniejsze dwa to siła W 220–380 i zawartość białka 11–12,5 g na 100 g. Sprawdź te parametry przed zakupem mąki.
Specyfikacja STG podaje przepis na jedną partię w wyrabiarce. Tabela zestawia go z przeliczeniem na 1 kg mąki; przeliczenie to arytmetyka z danych specyfikacji (1 litr wody przyjęty jako 1000 g), a nie osobny przepis.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Składnik | Partia wg specyfikacji STG | Przeliczenie na 1 kg mąki |
|---|---|---|
| Mąka W 220–380 | 1,8 kg | 1000 g |
| Woda | 1 litr | ok. 555 g (ok. 56% masy mąki) |
| Sól morska | 50–55 g | ok. 28–31 g |
| Drożdże piwne | 3 g | ok. 1,7 g |
Nawodnienie
Nawodnienie to masa wody w stosunku do masy mąki. W partii wzorcowej STG jest to 1 litr (1000 g) wody na 1,8 kg mąki, czyli 1000 : 1800, około 55–56%. Dyscyplinarz AVPN podaje ten sam litr wody na 1,6–1,8 kg mąki zależnie od stopnia wchłaniania wody przez mąkę, więc przy jego zakresie nawodnienie wynosi około 56–62,5%. Obie wartości wynikają z tego samego sposobu liczenia, różni je tylko ilość mąki na litr wody.
Specyfikacja STG zaznacza, że ilość wody, jaką mąka jest w stanie wchłonąć, ma duże znaczenie dla konsystencji: ciasto nie może się kleić, ma być miękkie i elastyczne. W domu oznacza to dostosowanie wody do konkretnej mąki, a nie ślepe trzymanie się jednej liczby.
Wyrabianie
Zgodnie ze specyfikacją STG do wody dodaje się sól, 10% mąki i drożdże, a potem stopniowo resztę mąki do uzyskania tzw. punktu ciasta. Całość wyrabia się 20 minut przy niskich obrotach wyrabiarki, aż powstanie jednorodna, spójna masa. Specyfikacja podaje temperaturę fermentacji ciasta 25 °C.
Wyrastanie, kulki i formowanie
Specyfikacja STG opisuje wyrastanie w dwóch etapach:
- Pierwszy etap: ciasto leży 2 godziny na blacie, przykryte wilgotną ściereczką, żeby powierzchnia nie stwardniała.
- Podział na kulki: wyłącznie ręcznie, o masie 180–250 g każda.
- Drugi etap: 4–6 godzin w pudełkach na żywność; ciasto przechowywane w temperaturze otoczenia jest gotowe do użycia w ciągu kolejnych 6 godzin.
Dyscyplinarz AVPN podaje łączny czas fermentacji 12–24 godziny.
Kulkę formuje się palcami obu dłoni, od środka na zewnątrz, obracając ją kilka razy, do krążka o grubości nie większej niż 0,4 cm w środku i 1–2 cm na brzegu. Nacisk przesuwa pęcherzyki powietrza od środka ku brzegom i tworzy wysoki brzeg. Specyfikacja nie dopuszcza wałka ani mechanicznej prasy, bo przy takich metodach pizza po upieczeniu nie ma typowego wysokiego brzegu.
Z liczb ze specyfikacji wynika proste przeliczenie: 1 kg mąki z tabeli wyżej daje około 1,6 kg ciasta, czyli mniej więcej 6–9 kulek po 180–250 g.
Dodatki
Specyfikacja STG opisuje trzy warianty. Pomidory rozprowadza się łyżką ruchem spiralnym po środku, dodaje sól, a oliwę (4–5 g) rozlewa spiralą od środka na zewnątrz.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Wariant | Pomidory | Pozostałe składniki |
|---|---|---|
| Bez sera | 70–100 g rozdrobnionych, bez skórki | sól, szczypta oregano, ząbek czosnku, oliwa |
| Z mozzarellą di Bufala Campana ChNP | 60–80 g rozdrobnionych bez skórki lub małych świeżych | sól, 80–100 g pokrojonej mozzarelli, kilka liści bazylii, oliwa |
| Z mozzarellą „Mozzarella” GTS (od 2022 roku „Mozzarella Tradizionale”) | 60–80 g rozdrobnionych, bez skórki | sól, 80–100 g pokrojonej mozzarelli „Mozzarella” GTS, kilka liści bazylii, oliwa |
Nazwę tej GTS zmieniło w 2022 roku rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/1291.
Pieczenie: dlaczego piec ma znaczenie
Wymagania dotyczące pieczenia są tym, czego w kuchni domowej najtrudniej dotrzymać.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Parametr | Wartość wg specyfikacji STG |
|---|---|
| Rodzaj pieca | wyłącznie opalany drewnem |
| Temperatura płyty dolnej | ok. 485 °C |
| Temperatura sklepienia | ok. 430 °C |
| Czas pieczenia | 60–90 sekund |
| Temperatura osiągnięta przez ciasto | 60–65 °C |
| Temperatura pomidorów | 75–80 °C |
| Temperatura mozzarelli | 65–70 °C |
Dyscyplinarz AVPN ma inne temperatury i dopuszcza certyfikowane piece gazowe i elektryczne (porównanie w tabeli wyżej), więc „wyłącznie opalany drewnem” dotyczy specyfikacji STG.
Pizzę przesuwa się na płytę pieca szybkim ruchem nadgarstka z drewnianej lub aluminiowej łopatki. W trakcie pieczenia piekarz unosi brzeg metalową łopatką i obraca pizzę w stronę ognia, żeby upiekła się jednorodnie na całym obwodzie.
Co odtworzysz w domu
Domowy piekarnik nie jest piecem opalanym drewnem, więc pizza z niego nie spełni wymagań STG dotyczących pieca. Zależy od ciebie natomiast to, co specyfikacja opisuje w przepisie: dobór mąki o podanej sile i białku, nawodnienie dostosowane do mąki, wyrastanie w temperaturze otoczenia, ręczne formowanie bez wałka i oszczędne dodatki. Czasy wyrastania ze specyfikacji STG i z dyscyplinarza AVPN różnią się (tabela wyżej); dyscyplinarz podaje łącznie do 12–24 godzin.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy pizza neapolitańska musi być pieczona w piecu na drewno?
Według specyfikacji STG tak: pizza jest pieczona wyłącznie w piecu opalanym drewnem. Dyscyplinarz AVPN dopuszcza też certyfikowane piece gazowe i elektryczne.
Czy pizza z domowego piekarnika to pizza neapolitańska?
Może być pizzą w stylu neapolitańskim, ale nie spełni wymagań STG dotyczących pieca.
Czy pizzę neapolitańską można mrozić?
Specyfikacja zaleca zjedzenie pizzy zaraz po wyjęciu z pieca, w miejscu wytworzenia. Jeśli nie jest spożywana w miejscu wytworzenia, nie może być zamrażana ani pakowana próżniowo z myślą o późniejszej sprzedaży. Dotyczy to produktu sprzedawanego jako STG, nie domowego ciasta.