
Po czym rozpoznasz styl pizzy
Pizza włoska to nie jeden styl. Jedno ze źródeł kulinarnych zaznacza, że we Włoszech nie ma jednej pizzy, tylko wiele wariantów. Style różnią się czterema cechami: ciastem (zawartością wody, tłuszczem, czasem dojrzewania), grubością i kształtem, sposobem pieczenia (piec, blacha, temperatura) oraz pochodzeniem.
Dla pizzy neapolitańskiej istnieje dokument unijny. Pozostałe style opisują portale kulinarne, strony branżowe i serwisy encyklopedyczne, więc ich liczby różnią się między źródłami. Tam, gdzie tak jest, tekst to zaznacza.
Tabela porównawcza stylów
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Styl | Ciasto | Grubość i kształt | Pieczenie | Pochodzenie |
|---|---|---|---|---|
| Neapolitańska | specyfikacja STG: mąka, drożdże, woda i sól, kulki formowane ręcznie | okrągła do 35 cm, środek 0,4 cm, brzeg 1–2 cm | piec opalany drewnem, ok. 485 °C, 60–90 s | Neapol; nazwa w rejestrze UE |
| Rzymska tonda | olej lub nasiona w cieście, nawodnienie ok. 55–60% (zależnie od źródła) | cienka, chrupiąca | do 2 minut, niższa temperatura niż w standardach neapolitańskich | Rzym |
| Rzymska al taglio (teglia romana) | nawodnienie 75–90%, dojrzewanie 24–72 h w chłodni | prostokątna blacha, sprzedaż na wagę | piekarnik elektryczny | Rzym |
| Pinsa | mieszanka mąki pszennej, sojowej i ryżowej oraz suszony zakwas | owalna lub prostokątna | w piekarniku (przepis domowy) | Włochy, 2001 r. |
| Nowojorska | mąka o wysokiej zawartości glutenu | duży, cienki, rozciągany ręcznie placek, składany w kawałkach | brak jednej wartości w źródle | Nowy Jork, początek XX w. |
| Detroit | nawodnienie 70% lub więcej, wyrastanie w dwóch etapach według jednego źródła | prostokątna blacha, chrupiący brzeg z sera | w stalowej blasze | Detroit, 1946 r. |
| Chicagowska (deep dish) | grube ciasto, w niektórych wersjach z mąką kukurydzianą | wysoki brzeg, bardzo dużo sera | w okrągłej formie (patelnia lub forma do ciasta) | Chicago, 1943 r. |
Style włoskie
Neapolitańska
Dla pizzy neapolitańskiej istnieje urzędowa specyfikacja STG: okrągła pizza do 35 cm z cienkim środkiem (0,4 cm) i brzegiem 1–2 cm, pieczona w piecu opalanym drewnem, formowana ręcznie, bez wałka. Szczegóły, w tym różnice między specyfikacją STG a dyscyplinarzem AVPN, znajdziesz w tekście o pizzy neapolitańskiej.
Rzymska: tonda i al taglio
Pod hasłem „pizza rzymska” kryją się co najmniej dwa różne wyroby. Tonda jest cienka i chrupiąca. Jej charakterystyczna chrupkość, po włosku scrocchiarella, wynika według jednego ze źródeł z oleju lub nasion w cieście. Nawodnienie podają źródła różnie, około 55% albo 55–60%. Tondę rozciąga się wałkiem albo ręcznie, a pieczenie trwa do dwóch minut w temperaturze niższej niż w standardach neapolitańskich.
Al taglio, czyli „na kawałki”, to pizza pieczona w prostokątnych blachach i sprzedawana w kawałkach na wagę. Wariant zwany teglia romana ma wysokie nawodnienie (75–90%) i dojrzewa 24–72 godziny w chłodni. W tych samych opisach pieczenie odbywa się w piecu elektrycznym.
Pinsa
Pinsa jest owalna lub prostokątna, a nie okrągła, i nie jest starożytnym wypiekiem, choć nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa oznaczającego zgniatanie i rozciąganie. Według miejskiego serwisu turystycznego Rzymu pojawiła się w 2001 roku jako pomysł jednego przedsiębiorcy, który dobrał mieszankę mąki pszennej, sojowej i ryżowej z suszonym zakwasem. Według jednego serwisu kulinarnego „pinsa romana” to zarejestrowany znak, a według innego znak „pinsa” z 2001 roku wygasł w 2015 roku; rejestru znaków nie sprawdzono, więc nie traktuj nazwy jako pewnie zastrzeżonej. Soję dodaje się, żeby podnieść zawartość białka, tak aby ciasto wytrzymało wysokie nawodnienie i długie dojrzewanie. Przykładowy przepis z serwisu turystycznego zakłada dojrzewanie w lodówce przez co najmniej 24 godziny, a opcjonalnie 48 lub 72 godziny.
Style amerykańskie
Nowojorska
Nowojorska to duży, ręcznie rozciągany cienki placek sprzedawany w szerokich kawałkach. Brzeg jest gruby i chrupiący, a środek cienki i na tyle elastyczny, że kawałek da się złożyć. Źródło podaje typową średnicę 45–60 cm. Wywodzi się od pizzy neapolitańskiej przywiezionej przez włoskich imigrantów na początku XX wieku. Charakterystyczne ciasto bierze się z mąki o wysokiej zawartości glutenu.
Detroit
Pizza detroit to prostokątna pizza z gęstego, chrupiącego ciasta, pieczona w głębokiej blasze. Ser, mozzarella lub amerykański ser brick, układa się aż do brzegów, gdzie przy ściankach blachy się karmelizuje i tworzy chrupiącą obwódkę. Ciasto ma zwykle nawodnienie 70% lub wyższe, według jednego źródła wyrasta w dwóch etapach i jest rozciągane ręcznie do rogów blachy. Sos często trafia na wierzch, w paskach. Styl powstał w 1946 roku w Detroit, a blachy wywodzą się z przemysłu motoryzacyjnego, gdzie służyły do przechowywania drobnych części.
Chicagowska (deep dish)
Chicagowska pizza deep dish ma wysoki brzeg, bardzo dużo sera i sos z kawałkami pomidorów na wierzchu, nad serem, a nie pod nim. Powstała w Chicago w 1943 roku. Grube ciasto bywa robione z dodatkiem mąki kukurydzianej i można je wstępnie podpiec przed dodaniem składników. Od niej odróżnia się wersja nadziewana (stuffed), która ma jeszcze więcej sera i drugą warstwę ciasta pod sosem.
Jak dopasować styl do sprzętu
Styl w dużej mierze wynika z pieca i formy: neapolitańska według specyfikacji STG wymaga pieca opalanego drewnem, al taglio opisuje się w piekarniku elektrycznym, a detroit i deep dish w blasze lub głębokiej formie. Jak dobrać piec, opisuje tekst piec do pizzy: jak wybrać typ, temperaturę i miejsce. Dobór mąki do wybranego stylu tłumaczy tekst mąka do pizzy: jaką wybrać, a ogólne zasady ciasta znajdziesz w tekście ciasto na pizzę: przepis krok po kroku.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile jest rodzajów pizzy?
Nie ma jednej liczby: jedno ze źródeł mówi o wielu wariantach pizzy we Włoszech. W praktyce wymienia się kilka głównych: neapolitańską, rzymską (tonda i al taglio), pinsę oraz amerykańskie nowojorską, detroit i chicagowską.
Czym jest pizza włoska?
To określenie zbiorcze, a nie styl. Według jednego ze źródeł kulinarnych dwie główne włoskie pizze, wyraźnie różniące się od siebie, to rzymska i neapolitańska.
Czym pinsa różni się od pizzy rzymskiej?
Pinsa jest owalna lub prostokątna i robi się ją z mieszanki mąki pszennej, sojowej i ryżowej; według jednego serwisu „pinsa romana” to zarejestrowany znak, a według innego znak „pinsa” z 2001 roku wygasł w 2015 roku (rejestru nie sprawdzono). Rzymska tonda jest cienka i chrupiąca, a rzymska al taglio pieczona jest w prostokątnych blachach.
Który styl ma oficjalną specyfikację?
Nazwa „Pizza Napoletana” jest wpisana do unijnego rejestru gwarantowanych tradycyjnych specjalności (STG, w polskich tekstach urzędowych GTS) i ma specyfikację. Przytoczone tu liczby dla pozostałych stylów pochodzą z opisów kulinarnych i encyklopedycznych i różnią się między źródłami.
Czym różni się detroit od chicagowskiej?
Detroit jest prostokątna, z serem do brzegów i często z sosem na wierzchu w paskach. Chicagowska deep dish ma wysoki brzeg, bardzo dużo sera i kawałki pomidorów nad serem.