
Procent piekarski: wzór na jedną pizzę
Procent piekarski to zapis receptury, w którym masa każdego składnika jest podana jako procent masy mąki. Mąka ma zawsze 100%, więc suma wszystkich składników przekracza 100%. Dzięki temu jedną recepturę skalujesz na dowolną liczbę kulek, zmieniając tylko masę mąki.
Oznaczenia: M to masa jednej kulki (g), N to liczba pizz, h to hydratacja, s to sól, d to drożdże (wszystko jako ułamek masy mąki, czyli 60% to 0,60).
- Całkowita masa ciasta: M × N.
- Masa mąki: mąka = M × N ÷ (1 + h + s + d).
- Pozostałe składniki: woda = mąka × h, sól = mąka × s, drożdże = mąka × d.
Przykład redakcji dla jednej pizzy, M = 250 g, h = 0,60, s = 0,025, d = 0,005:
- suma w nawiasie: 1 + 0,60 + 0,025 + 0,005 = 1,63,
- mąka: 250 ÷ 1,63 = 153,4 g,
- woda: 153,4 × 0,60 = 92,0 g,
- sól: 153,4 × 0,025 = 3,8 g,
- drożdże: 153,4 × 0,005 = 0,77 g, czyli ok. 0,8 g.
Kontrola: 153,4 + 92,0 + 3,8 + 0,8 daje 250 g, czyli masę kulki. Jeśli suma różni się od M o więcej niż zaokrąglenia, rachunek zawiera błąd.
Skąd liczby wyjściowe
Receptura z przykładu mieści się w zakresach z tekstu o cieście na pizzę: woda 60–65%, sól 2,2–3% (11–15 g na 500 g mąki) i drożdże 0,5–1% (2,5–5 g na 500 g mąki). Zakres wody jest przedziałem własnym tamtego przepisu, a dawka drożdży pochodzi z poradnika o zimnym dojrzewaniu, który nie podaje rodzaju drożdży. Przyjęte tu 0,5% to dolna granica tego poradnika, a nie dawka uniwersalna: źródła różnią się w tej sprawie wielokrotnie i zależą od czasu oraz temperatury wyrastania, co omawia tekst ile drożdży na kilogram mąki.
Masa kulki 250 g leży na górnej granicy zakresu 180–250 g z specyfikacji STG dla pizzy neapolitańskiej (STG to skrót włoski, w polskich tekstach urzędowych GTS). Dyscyplinarz AVPN, czyli prywatny standard stowarzyszenia Associazione Verace Pizza Napoletana z 2024 roku, wiąże kulkę 200 g z pizzą o średnicy 22–24 cm. Są to dwa różne dokumenty, opisane w tekście o pizzy neapolitańskiej.
Hydratacja ciasta: co oznacza i jak ją zmieniać
Hydratacja ciasta (nawodnienie) to masa wody podzielona przez masę mąki, wyrażona w procentach. Przykład: 325 g wody na 500 g mąki to 325 ÷ 500 = 65%. Według dyscyplinarza AVPN ilość wody, jaką mąka jest w stanie wchłonąć, ma duże znaczenie, dlatego tę samą hydratację dobierz do konkretnej mąki (zob. mąka do pizzy).
Porównanie hydratacji z zatwierdzonych tekstów serwisu (liczby w procentach masy mąki, przeliczenia redakcji z podanych proporcji):
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Źródło | Woda i mąka | Hydratacja |
|---|---|---|
| Specyfikacja STG | 1 litr wody na 1,8 kg mąki | ok. 55–56% |
| Dyscyplinarz AVPN | 1 litr wody na 1,6–1,8 kg mąki | ok. 56–62,5% |
| Przepis w tekście o cieście na pizzę | 300–325 g wody na 500 g mąki | 60–65% |
| Popularny przepis domowy dla mąki uniwersalnej | 198–255 g wody na 360 g mąki | ok. 55–71% |
Zmiana hydratacji zmienia masę wody i masę mąki w kulce o tej samej wadze. Przykład redakcji: 4 kulki po 250 g (1000 g ciasta), s = 2,5%, d = 0,5%, ale h = 65%. Suma wynosi 1 + 0,65 + 0,025 + 0,005 = 1,68, więc mąka to 1000 ÷ 1,68 = 595 g, woda 595 × 0,65 = 387 g, sól 14,9 g, drożdże 3,0 g. W recepturze 60% te same cztery kulki mają 614 g mąki, 368 g wody, 15,3 g soli i 3,1 g drożdży (tabela niżej). Wyższa hydratacja oznacza więc mniej mąki i więcej wody w tej samej masie ciasta.
Gotowa tabela na 1–8 pizz (kulki po 250 g)
Wartości dla receptury 60% wody, 2,5% soli i 0,5% drożdży, przeliczenie redakcji ze wzoru powyżej. Mąkę i wodę zaokrąglono do 1 g, sól i drożdże do 0,1 g, więc suma w wierszu może różnić się od masy ciasta o 1–2 g.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Liczba pizz | Masa ciasta | Mąka | Woda | Sól | Drożdże |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 250 g | 153 g | 92 g | 3,8 g | 0,8 g |
| 2 | 500 g | 307 g | 184 g | 7,7 g | 1,5 g |
| 3 | 750 g | 460 g | 276 g | 11,5 g | 2,3 g |
| 4 | 1000 g | 614 g | 368 g | 15,3 g | 3,1 g |
| 5 | 1250 g | 767 g | 460 g | 19,2 g | 3,8 g |
| 6 | 1500 g | 920 g | 552 g | 23,0 g | 4,6 g |
| 7 | 1750 g | 1074 g | 644 g | 26,8 g | 5,4 g |
| 8 | 2000 g | 1227 g | 736 g | 30,7 g | 6,1 g |
Dawki drożdży rzędu 1–2 g wymagają wagi z dokładnością do 0,1 g; według tekstu o dawkach drożdży odcięty „na oko” kawałek kostki jest przy takich ilościach zbyt niedokładny. Dawki w tabeli odnoszą się do drożdży, o których mówi źródło dawki 0,5–1%, bez wskazania ich rodzaju; przelicznik świeżych na suche (dyscyplinarz AVPN: 1 g suchych odpowiada 3 g świeżych) opisuje tekst ile drożdży na kilogram mąki.
Inna masa kulki
Ta sama receptura dla jednej pizzy o innej masie kulki (przeliczenie redakcji, M ÷ 1,63):
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Masa kulki | Mąka | Woda | Sól | Drożdże |
|---|---|---|---|---|
| 180 g | 110 g | 66 g | 2,8 g | 0,6 g |
| 200 g | 123 g | 74 g | 3,1 g | 0,6 g |
| 250 g | 153 g | 92 g | 3,8 g | 0,8 g |
Dla N pizz pomnóż wiersz przez N albo policz mąkę ze wzoru od razu dla M × N, co ogranicza błąd zaokrągleń.
Rachunek w drugą stronę: ile pizz wyjdzie z posiadanej mąki
Gdy znasz masę mąki, masa ciasta wynosi mąka × (1 + h + s + d). Dla 1 kg mąki w recepturze 60/2,5/0,5 jest to 1000 × 1,63 = 1630 g ciasta: 600 g wody, 25 g soli i 5 g drożdży. Przy kulkach po 250 g daje to 6 kulek i 130 g reszty (1630 ÷ 250 = 6,52). Zgadza się to z rachunkiem w tekście o pizzy neapolitańskiej, według którego 1 kg mąki daje ok. 1,6 kg ciasta.
Jak odczytać cudzy przepis w procentach
Przykład redakcji na partii ze specyfikacji STG: 1 litr wody (1000 g), 50–55 g soli morskiej i 3 g drożdży piwnych na 1800 g mąki. Dzieląc przez masę mąki, otrzymujesz wodę 1000 ÷ 1800 = ok. 55,6%, sól 50 ÷ 1800 = 2,8% do 55 ÷ 1800 = 3,1% i drożdże 3 ÷ 1800 = ok. 0,17%. W ten sam sposób zamienisz na procenty każdy przepis podany w gramach, a potem przeliczysz go na swoją liczbę kulek wzorem z początku tekstu.
Jeśli używasz zaczynu, jak biga lub poolish, hydratację i pozostałe procenty liczysz od całej mąki w cieście, a wodę z zaczynu odejmujesz od wody w cieście głównym. Pokazuje to przykład w tekście o bidze i poolishu.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jak policzyć mąkę na 4 pizze po 250 g?
Całkowita masa ciasta to 1000 g. Przy recepturze 60% wody, 2,5% soli i 0,5% drożdży mąka to 1000 ÷ 1,63 = ok. 614 g (przeliczenie redakcji), a resztę stanowią woda 368 g, sól 15,3 g i drożdże 3,1 g.
Jaką hydratację wybrać?
Zakres z tekstu o cieście na pizzę to 60–65%; specyfikacja STG daje ok. 55–56%, a dyscyplinarz AVPN ok. 56–62,5%. Ilość wody zależy od chłonności mąki, więc to punkt wyjścia, a nie reguła.
Czy sól liczy się od mąki, czy od wody?
W procencie piekarskim od mąki. Dyscyplinarz AVPN podaje sól od wody (40–60 g na litr), co przy 1,6–1,8 kg mąki na litr daje ok. 2,2–3,75% masy mąki, a specyfikacja STG 50–55 g na 1,8 kg mąki, czyli 2,8–3,1%.
Czy te same procenty zadziałają dla ciasta z lodówki?
Procenty skalują ilość składników, ale nie zastępują decyzji o czasie i temperaturze wyrastania. Dawka drożdży zależy od nich według dyscyplinarza AVPN, dlatego zajrzyj do tekstów o dawkach drożdży i o fermentacji ciasta na pizzę.