
Czym jest focaccia
Focaccia to włoski płaski chleb pieczony w formie, nie pizza z sosem i serem. Według broszury włoskiego ministerstwa rolnictwa klasyczna focaccia z Genui ma wysokość około dwóch centymetrów, aromatyczną zewnętrzną warstwę i bardzo miękki środek, a przyprawia się ją oliwą i solą, czasem odrobiną białego wina.
Dla focaccii genovese nie ma w tym tekście normy z liczbami. Dokument z parametrami (mąka, woda, czas, temperatura) istnieje natomiast dla innej focaccii liguryjskiej, Focaccia di Recco col formaggio, która ma chronione oznaczenie geograficzne (IGP). To produkt z innego rodzaju ciasta: według jej opisu ma wysokość poniżej 1 cm, jest zrobiona z dwóch cienkich płatów ciasta z serem i bez drożdży. Przepisy w tym artykule dotyczą więc domowej focaccii drożdżowej, a nie żadnej certyfikowanej specjalności. Podane liczby to wartości z przepisów, nie norma.
Proporcje: ciasto o wysokiej hydratacji
Hydratacja to ilość wody względem mąki, a procent piekarski to masa składnika podzielona przez masę mąki, tak samo jak w tekście o cieście na pizzę. Wynik dla focaccii jest wyraźnie wyższy: w przepisie amerykańskiego producenta mąki jest to 284 g wody na 360 g mąki, czyli ok. 79%, a w przepisie amerykańskiej autorki książki kucharskiej, opartym na stylu liguryjskim, 600 g wody na 800 g mąki, czyli 75%. Ciasto na pizzę z tego tekstu ma 60–65%, więc focaccia jest od niego bardziej wilgotna i luźniejsza.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Składnik | Przepis A (producent mąki, forma kwadratowa) | Procent względem mąki (A) | Przepis B (styl liguryjski) | Procent względem mąki (B) |
|---|---|---|---|---|
| Mąka pszenna uniwersalna | 360 g | 100% | 800 g | 100% |
| Woda | 284 g, ciepła (ok. 32–43 °C) | ok. 79% | 600 g, letnia | 75% |
| Sól | 9 g (sól stołowa) | 2,5% | 18 g (sól kamienna) | 2,25% |
| Drożdże | 3 g instant | ok. 0,8% | pół łyżeczki aktywnych suchych (bez podanej masy) | brak danych |
| Oliwa w cieście | 18 g | 5% | 50 g | 6,25% |
| Dodatek | 5 g cukru | ok. 1,4% | 15 g miodu | ok. 1,9% |
| Oliwa do formy i na wierzch | 26 g (po 13 g) | ok. 7% | według uznania | brak danych |
Procenty w tabeli to przeliczenie redakcji na podstawie gramatur ze źródeł; temperatury z Fahrenheita przeliczono na Celsjusza i zaokrąglono. Przepis A rośnie kilka godzin, przepis B 12–14 godzin w temperaturze pokojowej, więc dawek drożdży z jednego przepisu nie przenoś na drugi; zależność dawki od czasu opisuje tekst o drożdżach na kilogram mąki.
Przepis krok po kroku (wariant na jeden dzień)
Poniższe kroki pochodzą z przepisu A i dają focaccię w ok. 3,5 godziny, z czego ok. 25 minut to praca przy cieście. Przepis zakłada kwadratową formę metalową o boku 9 cali, czyli ok. 23 cm.
- Wymieszaj składniki. Połącz mąkę, sól, cukier i drożdże, dodaj wodę i oliwę i mieszaj, aż nie zostaną suche miejsca. Odstaw na 15 minut.
- Złóż ciasto w misce. Mokrą dłonią chwyć fragment ciasta z brzegu miski, unieś go i dociśnij do środka; powtarzaj dookoła miski. Przepis zakłada jeszcze trzy takie serie w ciągu kolejnych 45 minut, a przed każdą 15 minut odpoczynku.
- Pierwsze wyrastanie. Przykryj miskę i zostaw na 1 godzinę w temperaturze 21–24 °C, aż ciasto będzie puszyste i prawie podwoi objętość.
- Przełóż do formy. Spryskaj dno i boki formy tłuszczem w sprayu, wlej 13 g oliwy i przechyl formę, by oliwa pokryła dno. Przełóż ciasto delikatnie i obróć je, by pokryło się oliwą.
- Drugie wyrastanie. Przykryj formę i zostaw na 1–1,5 godziny w ciepłym pomieszczeniu, aż ciasto będzie miękkie i będzie „drżeć” po poruszeniu formą. Pod koniec nagrzej piekarnik do ok. 245 °C.
- Zrób dołki i dodaj oliwę. Opuszkami palców naciskaj ciasto aż do dna formy, co ok. 4 cm. Polej wierzch pozostałymi 13 g oliwy i posyp solą płatkową.
- Piecz i ostudź. Po upieczeniu wyjmij focaccię z formy i przełóż na kratkę do całkowitego ostygnięcia (patrz niżej, jak długo piec).
Wariant z długim wyrastaniem
Ten sam przepis A dopuszcza zimne wyrastanie: po cyklu składania ciasta wstawiasz je do lodówki na 8–24 godziny (przepis wskazuje, że dobrze sprawdza się noc). Przepis B idzie inną drogą: bardzo mało drożdży i 12–14 godzin w temperaturze pokojowej, aż ciasto podwoi objętość, potem 45 minut końcowego wyrastania w formie. Pojęcia są te same co w tekście o fermentacji: wyrastanie to rośnięcie ciasta, a dojrzewanie to przemiany enzymatyczne, które pogłębiają smak. Przy zmianie czasu wyrastania trzeba więc dostosować dawkę drożdży.
Dołki, oliwa i solanka
Dołki wykonujesz palcami: przepis B każe wciskać opuszki trzech palców pod kątem, a przepis A naciskać aż do dna formy w odstępach ok. 4 cm.
W przepisie B po zrobieniu dołków wlewasz na ciasto solankę, czyli 5 g soli rozpuszczonej w 80 g letniej wody. Przepis A solanki nie używa i zamiast niej posypuje wierzch solą płatkową. To dwa różne sposoby solenia wierzchu, a nie dwa etapy jednej metody. Oliwy używa się w trzech miejscach: w cieście, w formie i na wierzchu; przepis A wylicza to co do grama (18 g, 13 g i 13 g).
Temperatura i czas pieczenia
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Przepis A | Przepis B | |
|---|---|---|
| Temperatura piekarnika | 475 °F (ok. 245 °C) | 450 °F (235 °C) |
| Miejsce w piekarniku | dolna część | środek, na kamieniu albo odwróconej blasze |
| Czas | 15–18 minut | 25–30 minut |
| Dopieczenie | brak; wierzch ma być brązowy na wyniesieniach i złoty w zagłębieniach | 5–7 minut wyżej, by zrumienić wierzch |
Przepisy różnią się czasem i temperaturą, więc patrz na wygląd focaccii, a nie tylko na zegar. Przepis A wskazuje jako kryterium brąz na wyższych miejscach i złoty kolor w zagłębieniach, a przepis B chrupiący, złocisty spód.
Odmiany regionalne i dodatki
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Odmiana | Opis | Źródło opisu |
|---|---|---|
| Focaccia genovese (klasyczna z Genui) | wysokość ok. 2 cm, oliwa, sól, czasem odrobina białego wina; warianty z rozmarynem, szałwią lub oregano | broszura ministerstwa rolnictwa Włoch |
| Focaccia di Recco col formaggio | wysokość poniżej 1 cm, ciasto bez drożdży, z serem, chroniona jako IGP | disciplinare IGP |
| Focaccia barese | ciasto z cebulą, anchois, czarnymi oliwkami i solonym serem ricotta albo ze świeżymi pomidorami i oregano | broszura ministerstwa rolnictwa Włoch |
Rozmaryn i pomidory to więc wersje potwierdzone w opisach regionalnych, a nie dowolne dodatki. Przepisy A i B nie opisują dodatków, więc dawek rozmarynu czy pomidorów nie podaje się tu liczbowo.
Przechowywanie
Według przepisu A focaccia jest najlepsza w dniu pieczenia. Resztki zawiń luźno w folię aluminiową, trzymaj w temperaturze pokojowej i przed podaniem podgrzej.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile wody na focaccię?
W opisanych przepisach 75–79% masy mąki: 600 g na 800 g (75%) albo 284 g na 360 g (ok. 79%). To więcej niż 60–65% w cieście na pizzę, dlatego ciasto jest luźne i lepkie.
Dlaczego ciasto się klei i czy mogę je wyrabiać?
Przy takiej hydratacji przepis A radzi pracować mokrą dłonią i składać ciasto w misce zamiast wyrabiać je na blacie. Klejenie jest więc cechą tego ciasta, a nie błędem.
Czy do focaccii trzeba solanki?
Nie. Przepis B ją stosuje, a przepis A tylko posypuje wierzch solą płatkową.
Jak długo piec focaccię?
W opisanych przepisach od 15 do 18 minut w ok. 245 °C albo od 25 do 30 minut w 235 °C (plus 5–7 minut wyżej). Kieruj się kolorem.
Czy focaccia genovese ma oficjalną normę?
W tym artykule nie ma normy z liczbami dla focaccii genovese. Oficjalny dokument (disciplinare IGP) dotyczy innego wyrobu, Focaccia di Recco col formaggio.